 |
| Xheva Salihaj |
NJË GOTË PËR TY!
(Vëllait Kemajl Salihaj, tashmë martir i Kombit,
i cili sonte do të festonte datëlindjen e tij të 51-të)
Në këtë̈ natë të 31 dhjetorit
Mbushe përvjetorin e jetësimit-
amshimit, i Miri im!
Je me ne e në ne!
E pritja...pritja...
është jetësimi dhe shëmbëllimi yt!
T’i ngremë gotat, për jetësimin,
për trimërinë̈, për Ne e për Ty!
Sonte është ndjesia e natës më të bukur.
Natë e festës së dyfishtë!
Këtej, gosti për një̈ vit të mbarë!
Andej ndjesi për përjetësi!
Gëzuar për tokën e qiellin Arbëror!
Rrjedha e gjakut nga toka tek yjet merr vezullimin
e bashkë me rrezet e diellit shkrihen mbi Dardani.
Sa shkuaka bardhësia me të kuqen,
ngjyra kafe i bashkon në një̈ trup,
si shqiponja në të kuqin flamur.
Amanetin: Gjokse shqipesh përballë korbave!
Jo, nuk na trandën buçimat, as ulërimat e ujqërve.
Përtej mallit datëlindje të bardhë!
Sa herë dekoroja pemën e Krishtlindjeve,
kartolina e urimit, bëhej më e bukur, merrte kuptimin e fjalët rrjedhin nga shpirti i motrës për vëllanë,
për trimërinë̈ dhe për datëlindjen.
Sonte u hap qielli mori trimin,
për të festuar bashkë lirinë̈ e bardhësinë!
Sa brilante bëhej festa,
Nata e fundvitit!
Sa me padurim prisnim përqafimin e Urimit!
Oh, sa më dhemb shpirti që s' të kam i miri vëlla!
Më mungon ngrohtësia që s’të kam përkrah.
Kjo natë më merr me vete,
në thellësi shpirti tymnajë
Kujtimet janë meditimi im
E kuqja lindet në lapidar!
Dhe ecin vitet...
përditë shoh si rritet nami
Kudo lexoj e ndiej frymën tende,
emrin të gdhendur në
LIRI.
Këtë natë, si shumë net të festave të fundvitit
dëgjoj zërin tënd:
"Motër sonte kam datëlindjen"!
E unë, motra e Konstandinit
vështrimin hedh mbi tavolinë,
aty ku mbet një zemër bosh dhe dy gota relikte në pritje për dolli!
St.Veit, 31.12.2020
Agim GASHI
VËSHTRIM KRITIK
(Për poezinë “Një gotë për ty!” të poetes Xheva Salihaj)
Poezia “Një gotë për ty!” e Xheva Salihajt është një elegji e thellë intime dhe njëherazi një himn solemn për martirizimin, ku dhimbja personale shndërrohet në kujtesë kolektive. Ajo ndërtohet mbi një bosht të dyfishtë emocional: mallin e motrës për vëllanë e rënë dhe vetëdijen historike për sakrificën e tij si martir i Kombit.
Që në vargjet hapëse, poetja vendos një dimension metafizik të kohës: nata e 31 dhjetorit nuk është vetëm kufiri kalendarik mes dy viteve, por kufiri simbolik mes jetës dhe amshimit. Këtu, vdekja nuk konceptohet si fund, por si “jetësim”, një term me ngarkesë të fortë filozofike dhe shpirtërore, që e zhvendos figurën e martirit nga humbja në përjetësi. Ky përdorim i gjuhës e çliron poezinë nga elegjia e zakonshme dhe e ngre në nivel meditativ.
Një nga vlerat më të spikatura të poezisë është ndërthurja e natyrshme e intimes me epiken. Motivi i gotës së ngritur për dolli, i ditëlindjes dhe i festës së fundvitit krijon kontrast të fortë me mungesën dhe heshtjen e vdekjes. Kjo përplasje e festës me dhimbjen i jep poezisë tension emocional dhe e bën më të besueshme, më njerëzore. Poetes nuk i nevojiten klishe patetike; mjafton një tavolinë me “dy gota relikte” për të thënë gjithçka.
Figura simbolike e ngjyrave – e bardha, e kuqja dhe kafeja – është një tjetër shtyllë e rëndësishme poetike. Ato nuk janë thjesht elemente kromatike, por kode identitare dhe historike: bardhësia e pastërtisë dhe e përjetësisë, e kuqja e gjakut dhe e sakrificës, ndërsa kafeja si ngjyrë e tokës i bashkon të dyja në trupin e Dardanisë. Kjo triadë vizuale përforcon lidhjen organike mes martirit, tokës dhe kombit.
Poezia fiton dimension epik përmes referencave simbolike si shqiponja, flamuri, Dardania dhe lapidari, por pa rënë në retorikë deklarative. Amaneti “Gjokse shqipesh përballë korbave” përfaqëson një kod moral dhe historik të rezistencës, ku figura e vëllait tejkalon individualen dhe shndërrohet në arketip të qëndresës shqiptare.
Në aspektin stilistik, vargu i lirë i Xheva Salihajt i shërben natyrës rrëfimtare dhe meditative të poezisë. Pauzat, elipsat dhe përsëritjet e kontrolluara krijojnë një ritëm të brendshëm që pasqyron frymëmarrjen e dhimbjes dhe kujtesës. Poezia nuk kërkon rimë të jashtme; muzikaliteti i saj buron nga ngarkesa emocionale dhe nga sintaksa e qetë, herë-herë e thyer, që përforcon sinqeritetin e zërit lirik.
Në përfundim, “Një gotë për ty!” është një poezi ku dhimbja nuk mbyllet në vetvete, por ngrihet në akt kujtese dhe dinjiteti. Xheva Salihaj arrin ta kthejë humbjen personale në një testament poetik për lirinë, duke e bërë figurën e vëllait martir pjesë të pandarë të ndërgjegjes kombëtare. Kjo poezi nuk lexohet vetëm; ajo përjetohet si rit përkujtimi, si dolli e heshtur për ata që jetojnë përtej kohës.
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire