Kumrie Avdyl Shala : FARA E ÇAKEJVE

Kumrie Avdyl Shala

FARA E ÇAKEJVE

Ah, çakejt s’lanë shteg,

as rrugë, as dritë.

Grabiten vendlindjen pa zot,

tokën e lashtë me emër të mohuar,

e shpartalluan,

e po lozin valle

sipas epsheve të tyre.

Të pandalshëm janë,

i vargëzojnë njerëzit

në hallka zinxhirësh,

nga mali në fushë,

nga lumi në bregdet,

aty ku gjuha dhe kujtesa

kanë rrënjë të përbashkëta.

Çakejt rrëmbyen kodrinat,

liqejt i thithën nga etja

deri në pikën e fundit.

Rrugët me zhavorr i grrynë,

edhe gurin e shtrydhen

që të pikojë gjak.

U mbushën malet me çakej,

të mëdhenj e të vegjël,

në të dy anët e së njëjtës plagë.

Fara e keqe pjell

e shtohet sa mbyll e hap sytë,

m'biu në tokat që së mbollëm.

Eh, të mirët po heshtin,

frymën ua kanë zënë.

S’i lanë të shohin

as dritë, as diell,

edhe shqiponja që fluturon

mbi emra të ndarë me kufij, e ndalën.

Kur do të zhduket nga faqja e dheut

kjo farë çakejsh

që biu në trojet tona

pa e ujitë?

Një vështrim letrar-kritik për poezinë “FARA E ÇAKEJVE” të poetes Kumrie Avdyl Shala:

Nga Agim GASHI

“Fara e Çakejve” është një poezi me ngarkesë të fortë simbolike dhe protestuese, ku fjala poetike shndërrohet në akt rezistence morale dhe kujtese kolektive. Që në vargun hapës “Ah, çakejt s’lanë shteg”, poetja vendos një ton elegjiak e njëkohësisht akuzues, duke krijuar ndjesinë e një hapësire të mbyllur, të grabitur jo vetëm fizikisht, por edhe shpirtërisht.

Çakejt në këtë poezi nuk janë thjesht kafshë metaforike, por figura të pushtetit grabitqar, dhunës së organizuar, mohimit të identitetit dhe shkatërrimit sistematik të tokës, gjuhës dhe kujtesës. Ata përfaqësojnë një të keqe që vepron në mënyrë të koordinuar, të pamëshirshme dhe të pangopur. Metafora e tyre shtrihet nga individi te struktura, nga lokalja te universalia.

Poezia ndërton një hartë dhimbjeje: mali, fusha, lumi, bregdeti – hapësira që tradicionalisht simbolizojnë jetën dhe vazhdimësinë – shndërrohen në skena shkatërrimi. Gjuha dhe kujtesa, të cilat poetja i quan me “rrënjë të përbashkëta”, janë boshti identitar i kërcënuar. Këtu poezia merr përmasë kombëtare dhe historike, pa rënë në retorikë, sepse flet përmes imazhit dhe jo sloganit.

Një nga vargjet më tronditëse është:

“edhe gurin e shtrydhen / që të pikojë gjak”

Ky imazh ekstrem shpreh dhunën e tillë që arrin të plagosë edhe të pajetën, duke e kthyer tokën në trup të gjallë të martirizuar. Kjo është poezi ku natyra dhe njeriu vuajnë njësoj, në një simbiozë tragjike.

Motivi i heshtjes së të mirëve është një akuzë morale po aq e fortë sa dhuna e çakejve:

“Eh, të mirët po heshtin, / frymën ua kanë zënë.”

Këtu poetja nuk fajëson vetëm agresorin, por edhe frikën, mpirjen dhe paralizën morale që lejon të keqen të shumohet. Heshtja bëhet bashkëfajtore.

Figura e shqiponjës së ndalur mbi “emra të ndarë me kufij” është një kulm simbolik: ajo përfaqëson lirinë, unitetin dhe identitetin e copëzuar, të ndaluar edhe në fluturim. Kjo e ngre poezinë nga një ankesë konkrete në një vizion tragjik të një kombi të ndarë e të plagosur.

Pyetja përmbyllëse:

“Kur do të zhduket nga faqja e dheut / kjo farë çakejsh…?”

nuk kërkon përgjigje të drejtpërdrejtë. Ajo mbetet pezull si thirrje ndërgjegjeje, si alarm etik dhe historik. Fjala “farë” është kyçe: e keqja nuk është rastësore, por e trashëgueshme, e kultivuar, e lënë të rritet edhe “pa e ujitë” – pra nga vetë neglizhenca jonë.

Në tërësi, “Fara e Çakejve” është një poezi e fuqishme, e drejtpërdrejtë dhe e ndershme, që ndërthur revoltën, dhimbjen dhe ndërgjegjen kombëtare. Kumrie Avdyl Shala shkruan me zë të qartë dhe figuracion të fortë, duke e kthyer poezinë në akt dëshmie dhe thirrje për zgjim. Kjo është poezi që nuk kërkon vetëm të lexohet, por të ndjehet dhe të kujtohet.